منتهيان است . صفحه ( 137 ) - چنان كه شيخ المشايخ شهاب الدين سهروردى مىفرمايد : اين عبارت از عوارف المعارف نقل شده است . سهروردى در باب پنجاه و هشتم آن كتاب مىگويد : « قد كثر الاشتباه بين الحال و المقام و اختلفت اشارات الشيوخ فى ذلك و وجود الاشتباه لمكان تشابههما فى نفسهما و تداخلهما فتراءى للبعض الشيء حالا و تراءى للبعض مقاما و كلا الرؤيتين صحيح لوجود تداخلهما و لا بد من ذكر ضابط يفرق بينهما على ان اللفظ و العبارة عنهما مشعر بالفرق فالحال سمى حالا لتحوله و المقام مقاما لثبوته و استقراره و قد يكون الشيء بعينه حالا ثم يصير مقاما . . . » ( عوارف ص 326 ) [ 13 ] . صفحه ( 145 ) - به نهايت خود بطوع و حركت طبيعى مىروند اما به‌غايت خود به كره و حركت قسرى - حركت طبيعى در مقابل حركت ارادى و حركت قسرى است و آن عبارت از حركتيست كه مبدأ آن بسبب امر خارج نبود و شعور و اراده نيز با وى نباشد مانند حركت سنگ از بالا به پائين . و حركت قسرى كه در مقابل حركت ارادى و طبيعى است عبارت از حركتيست كه مبدأ آن بسبب ميل مستفاد از خارج بود مانند حركت سنگى كه از پائين به بالا اندازند و به عبارت ديگر حركت قسرى آنست كه محرك خارجى دارد و بر مقتضاى طبع نيست مانند سنگى كه آن را بر روى زمين بكشند يا ضد حركت طبيعى است مانند سنگى كه به بالا پرتاب نمايند يا آب كه گرم كنند يا عضوى كه به‌واسطه ورم درشت شود . حركات قسرى مكانى به‌واسطه جذب جاذبى واقع مىشود يا به‌واسطه دفع دافعى . ( اقتباس و تلخيص از سماع طبيعى شفا - ترجمه ) ( مرحوم ذكاء الملك فروغى طاب ثراه ص 521 ) و قاعده مشهور فلسفى كه : القسر لا يكون دائميا و لا اكثريا در همين موضوع و مورد است . صفحه ( 145 ) - از جهت آنكه انسان در اول ظالم جاهلست - مستفاد است از آيه شريفه : « إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ عَلَى السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ الْجِبالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَها وَ أَشْفَقْنَ مِنْها وَ حَمَلَهَا الْإِنْسانُ إِنَّهُ كانَ ظَلُوماً جَهُولًا » . ( احزاب - آيه 72 ) و آيات متعدد ديگر كه آدمى در آن آيات بعنوان ظالم و جاهل وصف شده است . صفحه ( 146 ) - حرارت زنجبيل و برودت كافور پيش او يكى باشد - اين عبارت از اين آيات شريفه متأثر است « إِنَّ الْأَبْرارَ يَشْرَبُونَ مِنْ كَأْسٍ كانَ مِزاجُها كافُوراً - وَ يُسْقَوْنَ فِيها كَأْساً كانَ مِزاجُها زَنْجَبِيلًا » سوره دهر آيات 6 و 18 .